Focus op maatregel 6: Samenwerkingsprotocol “gevangenissen”
Waarover gaat het?
Maatregel 6 van het Masterplan heeft tot doel een samenwerkingsprotocol op te zetten tussen de sectoren justitieel welzijnswerk, hulp aan dak- en thuisloze personen en toegang tot huisvesting. Deze maatregel vertrekt vanuit een goed gedocumenteerde vaststelling: de uitstroom uit de gevangenis vormt een bijzonder kritiek moment in de levensloop van de betrokken personen. Het gebrek aan een gecoördineerde begeleiding tussen de gevangeniscontext en de ondersteunings- en huisvestingsvoorzieningen houdt een aanzienlijk risico in op het afglijden naar dak- en thuisloosheid.
Personen die de gevangenis verlaten, kampen bovendien vaak met een opeenstapeling van kwetsbaarheden (verstoorde familiale banden, mentale gezondheidsproblemen, verslavingen, schulden, sociale uitsluiting), wat een vroegtijdige en intersectorale aanpak noodzakelijk maakt. Maatregel 6 beoogt dan ook de voorwaarden te creëren voor gezamenlijk werk, via een gemeenschappelijk protocol dat toelaat de visies, opdrachten en professionele praktijken van de betrokken actoren op elkaar af te stemmen.
Waarom deze maatregel essentieel is
Vandaag blijft de tussenkomst, ondanks tal van relevante initiatieven, te vaak versnipperd: actoren uit de gevangenissector, het justitieel welzijnswerk en de strijd tegen dakloosheid handelen zonder een gedeeld kader. Onderbrekingen in de trajecten na detentie komen vaak voor, terwijl aangepaste huisvestingsoplossingen schaars zijn of moeilijk toegankelijk.
De uitdaging is tweeledig: enerzijds moet een vlottere en continuere begeleiding worden gegarandeerd tussen binnen en buiten de gevangenis, en anderzijds moet worden verzekerd dat gedetineerden en ex-gedetineerden toegang krijgen tot stabiele huisvesting, een essentiële voorwaarde om herval in detentie of leven op straat te voorkomen.
Wat reeds werd gerealiseerd
Sinds 2024 werden in dit kader en met het oog op deze doelstelling verschillende stappen ondernomen. Naar aanleiding van enkele mediaberichten over dit thema werd het relevant geacht een overlegplatform op te zetten tussen terreinactoren. Een eerste ontmoeting vond plaats op 20 juni 2026. Tijdens deze bijeenkomst brachten actoren uit de sector dak- en thuisloosheid en het justitieel welzijnswerk de knelpunten op het terrein in kaart, werkten zij aan een actorencartografie en verkenden zij pistes voor concrete samenwerkingen.
In het verlengde hiervan nodigde Vivalis de operatoren uit beide sectoren uit om de respectieve kaders en opdrachten te verduidelijken. Deze bijeenkomst werd ondersteund door het versturen van een vragenlijst aan terreinoperatoren, met als doel hun vaststellingen, praktijken en voorstellen inzake afstemming te verzamelen.
Parallel hieraan werden, in het kader van de organisatie van een Interministeriële Conferentie (IMC) “Gevangenis”, verschillende overlegactoren gemobiliseerd om een informatiedocument op te stellen over de problematische situatie bij uitstroom uit de gevangenis en de vastgestelde noden, met name op het vlak van toegang tot huisvesting.
Tot slot werkt Rizome, een organisatie voor justitieel welzijnswerk, momenteel aan de ontwikkeling van een brochure voor gedetineerden en personen die de gevangenis verlaten, met praktische informatie over opvang, huisvesting en begeleidingsvoorzieningen. Bruss’help heeft deze aanpak ondersteund; de publicatie wordt op korte termijn verwacht.
En nu?
In 2026 zal het overleg tussen terreinactoren verder wordengezet, onder meer via de gezamenlijke organisatie door Bruss’help en Fabruka van een reflectiedag over de toekomst van de uitstroom uit de gevangenis in Brussel.
Vervolgens zal het erom gaan de verzamelde inzichten en reeds opgestarte partnerschapsdynamieken te benutten om de overgang te maken van een versnipperd landschap van initiatieven naar een coherente, gecoördineerde en persoonsgerichte aanpak, afgestemd op de noden van personen die de gevangenis verlaten. Dit is een onmisbare voorwaarde om residentiële uitsluiting te voorkomen en echte re-integratie mogelijk te maken.